“Denizimize bıraktığımız her atık, geleceğimize bıraktığımız bir sorundur.”

Antalya sahillerindeki plastik kirliliğini yalnızca kıyıda gördüğümüz atıklar üzerinden değerlendirmemek gerekiyor. Bu durum; deniz ekosistemlerini, kıyı yaşamını, biyolojik çeşitliliği, turizmi ve dolaylı olarak insan sağlığını ilgilendiren çok daha geniş bir çevre problemidir. Plastiklerin önemli bir kısmı karasal faaliyetlerden, yanlış yönetilen atıklardan, turizm ve rekreasyon faaliyetlerinden, balıkçılık faaliyetlerinden ve çeşitli taşınım yollarıyla deniz ortamına ulaşabiliyor. Akarsular, yağış, rüzgâr ve deniz akıntıları da plastiklerin bir bölgeden başka bir bölgeye taşınmasında etkili olabiliyor. Bu nedenle sahilde gördüğümüz her plastik atığın mutlaka o noktada bırakıldığını düşünmek doğru değildir. Asıl dikkat edilmesi gereken konulardan biri ise plastiklerin çevrede kaldıkça daha küçük parçalara ayrılmasıdır. Büyük plastik atıklar zaman içerisinde fiziksel ve çevresel etkilerle parçalanarak mikroplastiklere dönüşebilir. Mikroplastiklerin gözle görülmesi ve çevreden uzaklaştırılması çok daha zor olduğu için problem büyüdükçe mücadele de zorlaşmaktadır. MİKROPLASTİKLER VE İNSAN SAĞLIĞI Konunun yalnızca deniz canlılarıyla sınırlı olmadığını özellikle belirtmek gerekiyor. Mikroplastikler; su, gıda ve çevresel maruziyet yollarıyla insanlara ulaşabilecek parçacıklar olarak bilimsel araştırmaların önemli bir konusu haline gelmiştir. Mikroplastiklerin insan vücuduna girdikten sonra iltihabi süreçler, oksidatif stres, bağışıklık sistemi üzerindeki etkiler ve hücresel düzeyde oluşabilecek değişiklikler açısından araştırıldığı çalışmalar bulunmaktadır. Bunun yanında plastiklerde kullanılan bazı kimyasal maddelerin ve plastik yüzeylerinde taşınabilen çevresel kirleticilerin de sağlık açısından değerlendirilmesi gerekiyor. Burada bilimsel açıdan önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Mikroplastiklerin insanlarda belirli bir hastalığa kesin olarak neden olduğunu söylemek için mevcut bilimsel kanıtları olduğundan daha ileri göstermemeliyiz. Ancak potansiyel sağlık riskleri nedeniyle mikroplastik maruziyetinin azaltılması ve konunun bilimsel olarak izlenmesi son derece önemlidir. Deniz canlıları açısından da önemli riskler söz konusu. Plastik atıklar bazı canlılar tarafından besin zannedilerek tüketilebilmekte, bazı atıklar ise canlıların dolaşmasına veya fiziksel olarak zarar görmesine neden olabilmektedir. Mikroplastiklerin deniz ekosistemlerindeki hareketi ve besin zincirindeki yeri de bilimsel olarak araştırılmaya devam eden önemli konular arasındadır. Burada özellikle vurgulamak istediğim nokta şudur: Sadece sahilleri temizlemek yeterli değildir. Sahil temizliği elbette gereklidir; ancak bugün temizlediğimiz bir sahile yarın yeniden plastik ulaşabiliyorsa, sorunun kaynağına yeterince müdahale etmiş sayılmayız. Antalya için öncelikle bilimsel verilere dayalı düzenli bir kıyı kirliliği izleme sistemi oluşturulması gerektiğini düşünüyorum. Kıyılardaki plastiklerin türü, miktarı, dağılımı ve olası kaynakları düzenli olarak belirlenmeli. Bunun yanında karadan denize ulaşan atıkların kontrolü, atık yönetiminin güçlendirilmesi, turizm ve balıkçılık faaliyetlerinden kaynaklanan atıkların azaltılması ve mikroplastiklerin çevresel ve biyolojik etkilerinin düzenli olarak araştırılmasıbüyük önem taşıyor. Vatandaş olarak bizim de sorumluluğumuz var. Plastik kullanımını azaltmak, atıkları doğaya bırakmamak, mümkün olduğunca geri dönüşüm ve doğru atık yönetimini desteklemek küçük gibi görünse de milyonlarca insanın davranışı bir araya geldiğinde büyük bir çevresel sonuç oluşturur. Ben plastik kirliliğini yalnızca “sahillerimizi kirleten atıklar” şeklinde görmüyorum. Bu konu aynı zamanda nasıl bir çevre, nasıl bir deniz ve nasıl bir gelecek bırakmak istediğimizle ilgilidir. Deniz bizim çöp kutumuz değil; gelecek nesillerden emanet aldığımız bir yaşam alanıdır. Antalya'nın sahillerini korumak yalnızca bugünümüzü değil, geleceğimizi ve gelecek nesillerin sağlığını da korumaktır.

BERKCAN KÜLE

Araştırmacı Koordinatör